الگوها و روشهاي تدريس

روشهاي تدريس 

  برای تدريس ، تعريف های متعددی ارايه شده است ، بعضی تدريس را «بيان صريح معلم درباره ی آنچه که بايد ياد گرفته شود» می دانند وگروهی تدريس را «همورزی متقابل می دانند که بين معلم ، شاگرد و محتوا در کلاس درس جريان دارد » عده زيادی از مربيان و متخصصان تعليم و تر بيت « فراهم آوردن شرايط و اوضاع و احوالی که ياد گيری را برای شاگردان آسان کند » را تدريس می نامند.( حسن شعبانی ، "مهارتهای آموزشی و پرورشی " تهران : انتشارات سمت ، چاپ اول ،1371 ، 13-12 .        )

لانجرن( Langern) (1969) تدريس را  فرايند پيچيده و از قبل برنامه ريزی شده می داند که توسط معلم در کلاس اجرا می شود و هدف عمده اش ايجاد در گيری و تعامل عينی و ذهنی ياد گيرنده با مطالب يادگرفتنی می داند. (احمد، نصر اصفهانی، «عوامل مؤثر در بهبود کيفيت تدريس » ، فصلنامه تعليم و تربيت ، شماره 1 ، بهار 1371 ،136 )

راجرز(- Rager) (1969)تدريس را به دوران درمانی تشبيه می کند که طی آن دانش آموزخود، مطالب رافرا می گيرد و معلم فقط به او کمک می کند تا به هدفهای آموزشی نزديک گردد.( بدری ، مقدم،" کاربرد روانشناسی در آموزشگاه " تهران : انتشارات سروش ، 1364، 215.)

الگوها و روشهاي تدريس

الگوها را معادل لغت انگليسي معادل روش را مقابل لغت «‌متوزمن» بكار مي‎بريم .

عملكرد ما و رفتار ما معمولاً تحت تأُثير باورهاي ماست. اگر به عنوان علمي‎ترش كنيم مي‎گويم، رفتارها تحت تأثير نظريه هايي كه در ذهن ما هست وما آن را پذيرفتيم .

بنابراين نظراتي كه رفتار من را مي‎سازد .اما رفتار من اگر قبلاز اينكه ساخته بشود ما يك قلبي برايش انتخاب مي‎كنم يا يك چهارچوبي،آن چارچوب را « الگو » مي‎گويم.

بنابراين منبع و منشأ الگو نظريه است – نظريه هاي مختلف الگوههاي مختلف مي‎سازند. بهمين دليل در نظامهاي آمورشي در تدريس و يادگيري الگوهاي متعددي داريم زيرا نظريه هاي مختلفي داريم.( شبکه ی آموزش سیما   http://www2.irib.ir/amouzesh/m/ravesh_tadris/page04.htm)

الگو چيست؟ يا هادلنر چيست؟ يك نمونه كوچك از يك شي يا فرآيند يا مجموعه برزگ، اما آن شئي كوچك بايد حداكثر ويژگيهاي آن شئي برزگ را داشته باشد؟  

مثال:

اگر بخواهيم آب رودخانه را آزمايش كنيم چقدر آلوده است.نمونه از آن را بررسي مي‎كنيم مي‎گوييم: « مدل همان نمونه و الگو » است.

البته هر كدام از الگوها مشكلات و معايب و محاسن خاص خودشان را دارند

الگوي عمومي تدريس general teaching model

اين الگو، توسط "رابرت گليزر" در سال 1961 مطرح شد که در 1971 توسط "راجرز" و "رابينسون" بسط داده شد.

در اين الگو، فرآيند تدريس به پنج مرحله تقسيم مي شود:
1) تعيين هدفهاي تدريس و هدفهاي رفتاري: معلم بايد هدفهاي تدريس خود را به صورتي عيني و قابل اندازه گيري تعريف و مشخص کند.
2) تعيين رفتار ورودي و ارزشيابي تشخيصي: اصطلاح رفتار ورودي در اينجا منعکس کننده کليه يادگيريهاي گذشته فراگيران، تواناييهاي عقلي، وضع انگيزشي و برخي عوامل اجتماعي و اقتصادي مؤثر در يادگيري و ميزان رشد آنان است.
3) تعيين شيوه ها و وسايل تدريس: در اين مرحله معلم با آگاهي از شرايط و موقعيت آموزشي يکي از روشها مانند روش سخنراني، آزمايشي، آموزش انفرادي و ... را انتخاب کند و وسايل تدريسي را نيز با توجه به مفاهيم و شرايط و ويژگيهاي فراگيران را برگزيند.
4) سازماندهي شرايط و موقعيت آموزشي: معلم بايد قادر باشد که با ابتکار و خلاقيت، حداکثر استفاده از امکانات موجود، در امر تدريس و تحقق اهداف آموزشي را ببرد.
5) ارزشيابي و سنجش عملکرد: معلم در اين مرحله علاوه بر ارزشيابي هاي معمولي مي تواند عملکرد شاگردان را در موقعيتهاي متعدد، مانند انجام دادن پروژه، شرکت در فعاليتهاي آموزشي و ... را ارزيابي کند و در صورت عدم موفقيت با توجه به نتايج ارزشيابي به ترميم و اصلاح مراحل قبلي الگو اقدام کند.  

 

تعريف روشهاي تدريس

از مراحل مهم طراحي آموزشي، انتخاب روش تدريس است. معلم بعد از انتخاب محتوي و قبل از تعيين وسيله، بايد خط مشي و روش مناسب تدريس خود را انتخاب کند. به مجموعه تدابير منظمي که براي رسيدن به هدف، با توجه به شرايط و امکانات اتخاذ مي شود "روش تدريس" گويند.

 

اما به اعتقاد محققين با تلفيقی از تقسيم بندی های مطرح شده ، روش های تدريس را می توان بر اساس فعاليت فرا گيران به سه دسته تقسيم نمود که شامل : 

الف) روش های تدريس عرضه ای : به آن دسته از روشهای تدريس اطلاق می شود که معلم بيشترين فعاليت را دارد و ذهن فرا گيران منفعل و غير فعال است. در اين صورت دانش آموز تنها در يافت کننده اطلاعات است.

ب) روش های تدريس اکتشافی : به آن دسته از روشهای تدريسی اطلاق می شود که در آن فرا گيران نقش فعال دارند ومعلم راهنما و مشاور آنان می باشد.

ج) روشهای تدريس فردی شده : به آن دسته از روشهای تدريسی اطلاق می شودکه درآن به فرا گير بعنوان يک فرد توجه می شود و پی بردن به استعدادها ، احتياجات و موضوعات مورد علاقه او در اين روشهای تدريس مطرح می باشد و هر فرد فعاليت ياد گيری ويژه ای دارد و با سطح علايق و توانايی هر شاگرد مطابق است.

از بررسی مجموعه تعاريف ارايه شده در اين زمينه می توان نتيجه گرفت که تدريس يک فعاليت است اعمال و فعاليتی که بطور عمدی و بر اساس هدف خاصی انجام می گيرد ،فعاليتی که بر پايه و مطابق  وضع شناختی شاگردان انجام پذيرد و موجب تغيير آنان گردد. اگرچه هنوزهستندکسانی که براساس الگو و و روش های سنتی ،تدريس را تنها به تلاش و فعاليت معلم در کلاس درس اطلاق می کنند. در هرصورت اگر يادگيری را «تغيير در رفتار ارگانيسم بر اثر تجربه بدانيم » ، بدون شکست فعاليتی که شرايط را براي تغيير فراهم کند ،يا ايجاد شرايطی که تجربه را آسان نمايد وتغيير لازم رادر شاگرد سبب شود ،«تدريس »گفته می شود. (حسن شعبانی ، پيشين ، 130-  120   )  

به عقيده ی متخصصان آموزش و پرورش ، يکی از مهمترين ارکان هر نظام آموزشی را می توان معلم محسوب کرد . چنانچه شعاری نژاد(علی اکبر شعاری نژاد، «مبانی روان شناختی تربيت » تهران : مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگی،1366    )در اين باره معتقد است که معلم می تواندبا کمترين وسايل و امکانات آموزشی بيشترين بهره را نصيب جامعه خويش کند و ملت خود را سعادتمند گرداند. يغما(عادل ، يغما «کاربرد روش ها و الگوی تدريس »، تهران : انتشارات مدرسه ،1372، 23-21. )     نيز با تأکيد بر نقش اساسی معلم از سلامت و سعادت جامعه معتقد است که اولين و آخرين اميد تربيتي و پرورش نسل آينده معلمان يک جامعه هستند معلم خوب کسی است  که تدريس مفيد و مؤثر داشته باشد . بی ترديد  تدريس مفيد ومؤثر ارتباط تنگاتنگی با روش های تدريس دارد. خلاصه آنکه روشهای تدريس تا آنجا در امر آموزش و پرورش اهميت دارد که گروهی از علمای تربيتی تسلط بر روشهای تدريس را مهمتراز دانش و اطلاعات علمی معلم دانسته اند . تجربه نشان داده است که معلمانی که به روشهای تدريس مسلط بوده اند از ديگر همکاران خود که تنها به اطلاعات علمی تکيه داشته اند موفقتر بوده اند .آنان به سبب آشنايي کامل باروش هاوتکنيکهاي آموزشي در امر آموزش و پرورش موفقيت بيشترکسب خواهند کرد.

بنابر این با توجه به شرایط کلاس و دانش آموزان و سرفصل های کتب درسی

می توان یک الگوی مناسب را با استفاده از  روش تدریس مناسب طوری  ارایه داد که بیشترین تاثیر را در کوتاه ترین مدت بر فراگیر ایجاد نماید

 

 

تدوین و گرد آوری :  ژاله ردگاه _ مژگان نقشبندی

 

 

 

 

معرفی سایتها مناسب جهت مطالعه ، در رابطه با الگوهای تدریس

      شبکه ی آموزش سیما   http://www2.irib.ir/amouzesh/m/ravesh_tadris/page04.htm

 شبکه ی آموزشی فرصتهای برابر آموزشی     http://www2.irib.ir/Amouzesh/d/page.asp?ov=76